Preda Vanja 38

ZAŠTO NAM JE POTREBAN NACIONALNI PROGRAM KVALITETA ?

Prof. dr Vidosav D. MAJSTOROVIĆ, dipl. maš. inž., Mašinski fakultet, Beograd

9 December 2003

Professor Dr. Vidosav D. MAJSTOROVIC, Mechanical Engineering Faculty, Belgrade Full professor at the Chair for Production Engineering at the Mechanical Engineering Faculty of the Belgrade University, Serbia. MSci title in the field of information systems, and Ph.D. title in the field of expert system for FMS diagnosis and maintenance. Now he is professor for Qualty Management and Cutting Processess and Chief of Laboratory for Production Metrology and TQM. Professional study visits abroad included: USA, England, Germany, France, Japan, Austria, Norwey. Established cooperation with the organization and faculties in Germany, England, USA, Hungary, Austria, France, Swiden, Australia and Japan. Published total more that 300 papers, and presented more that 150 papers at International Conferences and in International Journals and books. Realized more than 200 projects for industry. One of the leaders of the national project for integrated management systems ( ISO 9000 / 14000 / 18000). General Secretary of the National Organization for Quality. The delegate of Yugoslavia in the EOQ Board. Editor and chief of the National scientific-professional Journal “Total Quality Management”, as well as the editor and chief of the International Journal “Production Engineering and Computers”. The chairman or the member of program committees of several International Conferences. The member of CIRP, IMEKO, IFIP, IFAC, ASQ, JUSE. Founder and chairman of the International Working Conference “Total Quality Management – Advanced and Intelligent Approaches”. Author of ten books. Scientific-professional fields of interest include: Intelligent Manufacturing Systems, TQM, Cutting Processess, Production Metrology and Design for Quality.

9 December 2003

2

DOSADAŠNJI RAD – REZULTATI 1. Majstorović, V., PHARE-PRAQ III program kvaliteta,Beograd, 2001.

2.Majstorovic, V., Quality Infrastructure in EU, Report, Engineering Faculty, Belgrade, 2002.

Mechanical

3.Majstorovic, V., et all, National Quality Program As a Basis For Quality Infrastructure Builing, Beograd, 2002. 4. ..., Nacional Quality Programmes and Awards – Procedure and Best Practices, Proceedings of 2nd International Quality Conference of the Central and Eastern European Countries, Praha, 2001 / Budapest, 2002.

9 December 2003

3

SADRŽAJ

IZLAGANJA

1. PROLOG 2. RAZVOJ ZAKONODAVSTVA EU U OBLASTI KVALITETA 3. PROGRAMI TEHNIČKE POMOĆI 4. MODEL STRUKTURE EVROPSKE INFRASTRUKTURE KVALITETA / PRIMERI 5. DEFINISANJE PROJEKTA – Nacionalni program kvaliteta 6. BAZNI MODEL NACIONALNE INFRASTRUKTURE KVALITETA (SCG-IK) 7. EPILOG 9 December 2003

4

1. PROLOG • EU PROTOK ROBE BEZ TEHNIČKIH BARIJERA: HARMONIZACIJA STANDARDA, USAGLAŠAVANJE TEHNIČKIH PROPISA, OCENA USAGLAŠENOSTI • INFORMACIONA ERA - KONCEPT TOTALNOG KVALITETA I BIZNIS MODEL ORGANIZACIJE / POSLOVNA IZVRSNOST • KLJUČNA ULOGA: Directorate General III for Industry EC (DG III) • Ključni projekat u razvoju EU infrastruktura kvaliteta: TICQA projekat - vodi ga EOTC (European Organization for Testing and Certification)

9 December 2003

5

NACIONALNA INFRASTRUKTURA KVALITETA (NIK): 1. ZAKONSKA REGULATIVA I TEHNIČKI PROPISI 2. METROLOŠKI SISTEM 3. SISTEM STANDARDIZACIJE 4. ISPITIVANJA I SERTIFIKACIJA 5. SISTEM AKREDITACIJE 6. ISTRAŽIVANJA U OBLASTI KVALITETA 7. NACIONALNA POLITIKA KVALITETA 9 December 2003

6

‰ SVI ELEMENTI NIK-a TREBA DA BUDU KOMPATIBILNI SA EU PRILAZOM U OVOJ OBLASTI ‰ KAKO TO OSTVARITI ? ‰ REALIZOVATI NACIONALNI PROGRAM KVALITETA (NPK) ‰ KORISTITI DOBRU PRAKSU IZ ZEMALJA CiJI Evrope KOJE SU OVE PROJEKTE REALIZOVALE ( Nove članice EU ) ‰ STRATEŠKO PARTNERSTVO SA EU / EOQ U OVOJ OBLASTI

9 December 2003

7

2. RAZVOJ ZAKONODAVSTVA EU U OBLASTI KVALITETA • EZ - SREDINA 80-TIH ’’DIREKTIVE STAROG PRISTUPA’’ • DIREKTIVE NOVOG PRISTUPA - 1985. ( DIJEN 1981.) • GLOBALNI PRISTUP - 1989. ( JEDINSTVENA POLITIKA EZ U OBLASTI ISPITIVANJA, SERTIFIKACIJE I OCENE USAGLAŠENOSTI ) • NOVI/GLOBALNI PRISTUP: OPIS HOMOGENIH, TRANSPARENTNIH I KREDIBILNIH TEHNIČKIH USLOVA ZA DRŽAVNE ORGANE, EKONOMSKE OPERATORE I POTROŠAČE • DEF. OSNOVE ZA RAZVOJ POSL. IZRSNOSTI I EVROPSKE KOMPETENTNOSTI 9 December 2003

8

2.1 EVROPSKA KUĆA KVALITETA

Sl. 1 Opšti model evropske infrastrukture kvaliteta

9 December 2003

9

2.2 EU ZAKONODAVSTVO ZA KVALITET • NOVI PRISTUP (1985.) - HARM. TEHN. PROPISA I STANDARDIZ. U EZ • GLOBALNI PRISTUP (1989): • MODELI I PROCEDURE ZA OCENU USAGLAŠENOSTI • CE ZNAK • NOTIFIKOVANA TELA • NADZOR TRŽIŠTA • MULTILATERALNA PRIZNAVANJA (MRA) • UGOVORI O EVROPSKOJ OCENI USAGLAŠENOSTI (ECAA) • DOBRA LABORATORIJSKA PRAKSA (GLP)

9 December 2003

10

3. PROGRAMI TEHNIČKE POMOĆI • USPOSTAVLJA EU (INICIJATIVA) I ZEMLJE ČLANICE • POMOĆ: KANDIDATIMA ZA EU, ZEMLJAMA DI, JA, TREĆEG SVETA • CILJ - IZGRADNJA NACIONALNE INFRASTRUKTURE KVALITTA • KOORDINATOR PROJEKATA: DGIII

I EOQ ( REINŽENJERING

POSTOJEĆIH INSTITUCIJA KVALITETA )

PRAQ III program

¾ POMOĆ DRŽAVNOJ ADMINISTRACIJI U USPOSTAVLJANJU ZAKONSKE REGULATIVE ZA KVALITET ¾ POMOĆ PRI USPOSTAVLJANJU NACIONALNIH AKREDITACIONIH SISTEMA, MODELA I ŠEMA MEĐUSOBNOG PRIZNAVANJA KAO I RAZVOJ HARMONIZOVANIH METODA ZA NADZOR TRŽIŠTA 9 December 2003

11

4. STUBOVI EVROPSKE INFRASTRUKTURE Q 4.1 STANDARDIZACIJA

Slika 2. Osnovni frejm evropske standardizacije

9 December 2003

12

4.2 METROLOGIJA • NAUKA O MERENJIMA: ZAKONSKA (DGIII), NAUČNA I INDUSTRIJSKA(DGXII)

Slika 3. Elementi EUROMET • IRMM - EU INSTITUT ZA REFERENTNE MATERIJALE I MERENJA • EAL - EUROPEAN ACCREDITATION OF LABORATORIES • IMEP - INTERNATIONAL MEASUERMENT EVALUATION PROGRAMME 9 December 2003

13

4.3 ISPITIVANJA I SERTIFIKACIJA • ISPITIVANJE: ODREĐIVANJE JEDNE/VIŠE KARAKTERISTIKE PREMA DEFINISANIM METODAMA • SERTIFIKACIJA: DAVANJE SAGLASNOSTI DA PROIZVOD, QS(QMS), OSOBLJE ISPUNJAVAJU DEFINISANE ZAHTEVE TELA ZA ISPITIVANJE I SERTIFIKACIJU PREDASTAVLJAJU NAJVAŽNIJI ELEMENT EU INFRASTRUKTURE KVALITETA • RELEVANTNA EU TELA: Eurolab, CEOC, EQS(QMS), IIOC, Eurocer, Elsecom • EOTC (Europen Organization for Testing and Certification) - INFORMACIONI SERVIS ZA: TESTING, INSPECTION, CERTIFICATION, CALIBRATION, QA

• EOTC

- OSNOVANA 1990. - MENADŽMENT RAZVOJEM EVROPSKOG SERTIFIKACIONOG SISTEMA KAO I SISTEMA MULTILATERALNOG PRIZNAVANJA

9 December 2003

14

4.4 AKREDITACIJA • AKREDITACIJA LABORATORIJA, SERTIFIKACIONIH I TELA ZA ISPITIVANJE (OCENA I NADZOR PREKO TREĆE STRANE - EN 45000) • OCENA PREKO TREĆE STRANE I TEHNIKE AKTEDITACIJE - NAJVAŽNIJI ELEMENTI KOMPENTENCIJE OVIH TELA • OSNOVNI PRINCIPI EVROPSKE AKREDITACIJE: Certf. 97/4 - AKREDITACIJA I POLITIKA ZAJEDNICE U OBLASTI OCENE USAGLAŠENOSTI • RELEVANTNE ORGANIZACIJE ZA OVU OBLAST: • EA ( EUROPEAN COOPERATION FOR ACCREDITATION) • ILAC (INTERNATIONAL LABORATORIES ACCREDITATION COOPERATION) • IAF (INTERNATIONAL ACCREDTATION FORUM)

9 December 2003

15

4.5 EVROPSKA POLITIKA KVALITETA • EVROPSKA

POLITIKA KVALITETA - OKVIR I PORUKA INTERESNIM GR-

UPAMA • PROJEKTOVANA JE DA RAZVIJA OKRUŽENJE KOJE ĆE PODSTICATI UNAPREĐENJE KVALITETA • ADMINISTRACIJA EU TEŽI IZVRSNOSTI A PODSTIČE I OSTALE ISTOM •CILJ POLITIKE: IMIDŽ I KULTURA KVALITETA EU PREPOZNATLJIVI U SVETU

• POSEBAN

ZADATAK: PROMOCIJA AKTIVNOSTI KOJE SE ODNOSE NA EQA (EUROPEAN QUALITY AWARD)

• EVROPSKA

NEDELJA KVALITETA - JAVNA KAMPANJA PROMOCIJE ZNAČAJA KVALITETA ZA KOMETENTNOST EU EKONOMIJE

• USPOSTAVLJENA 1995. - PODSTIČE 9 December 2003

EVROPSKI PUT KA IZVRSNOSTI

16

NOVA EVROPSKA VIZIJA KVALITETA 9 DONETA 2000. godine INOVIRANA 2002. godine 9 CILJ: EVROPSKO (EU) LIDERSTVO NA GLOBALNOM NIVOU – EVROPSKO IZVRSNO DRUŠTVO NA BAZI KVALITETA DO 2010. godine 9 PREVOĐENJE NAJBOLJE EVROPSKE PRAKSE U STANDARDNU PRAKSU 9 LIDERSTVO KVALITETA I MENADŽMENTA SA PRIMENAMA U NOVIM OBLASTIMA: USLUGE, ADMINISTRACIJA, DRUŠTVO, LJUDSKA PRAVA, ... 9 December 2003

17

4.5.1 DRUGE INICIJATIVE KVALITETA • Projekat - PROJEKTOVANJE ZA KVALITET : USPOSTAVLJEN 1997 - CILJ: INTEGRACIJA KONCEPTA PROJEKTOVANJA ZA KVALITET U PLANIRANJU I RAZVOJU PROIZVODA. PROJEKTOM RUKOVODI IFDS INSTITUT IZ ŠTUTGARTA

• Projekat - TEHNIKE INOVATIVNOG MENADŽMENTA: REALIZOVAN 1999-2002. RAZVIJENE 23 TEHNIKE I 6 METODA ZA SME ORGANIZACIJE (TQM/BE)

• EVROPSKI GRAFIČKI SIMBOL KVALITETA: USPOSTAVLJEN JE 1999. • EVROPSKA KAMPANJA INFORMISANJA: USPOSTAVLJENA 1998. INFORMISANJE JAVNOSTI O AKTIVNOSTIMA EU-EC U OBALSTI KVALITETA. MENADŽMENT AKTIVNOSTIMA U OVOJ OBLASTI VRŠI DGVI. 9 December 2003

18

4.5.2 BENCHMARKING •Projekat - FORBAIRT - KREIRANJE MREŽE EVROPSKIH BENCH. ORGANIZACIJA: IDENTIFIKACIJA EVROPSKIH KOMPENTENCIJA U OBLASTI USLUGA KAO REPERA ZA BENCH. ANALIZE U BUDUĆIM UNAPREĐENJIMA KVALITETA • Projekat - EUROCHAMBRES: REALIZOVAN 1998-2002, A DOBIJENA MREŽA ORGANIZACIJA KAO REPERI ZA VISOK NIVO KVALITETA PROIZVODA • Projekat - BENCHMARKING U HEMISKOJ INDUSTRIJI EU: ZAVRŠEN 2001. ANALIZA I PRIMENA NAJBOLJE PRAKSE QM U: EU - USA - JAPAN • Projekat - BENCHMARKING EVROPSKE AUTOMOBILSKE INDUSTRIJE: REALIZOVAN 1998-2002. DAO MAPE NAJBOLJE INDUSTRIJSKE PRAKSE QM ZA POJEDINE VRSTE MOTORNIH VOZILA • Projekat - EU/JAPAN BENCHMARKING ELEKTRONSKIH KOMPONENTI: REALIZUJE SE OD 1998. POVEZUJU SE PROIZVOĐAČI I POTROŠAČI IZ OVIH REGIONA: PHILIPS, THOMSON, NOKIA, GRUNDING/ SONY, MATSUSHITA, HITACHI, MITSUBISHI 9 December 2003

19

4.5.3 OSTALE INICIJATIVE U OBLASTI KVALITETA • Projekat - INDEKS ZADOVOLJSTVA KUPCA: REALIZUJE SE U EU OD 1997. PREKO EKONOMSKIH PERFORMANSI SE OCENJUJE STANJE KOMPANIJA I PREDVIĐA BUDUĆI RAST I RAZVOJ

• Projekat - MENADŽMENT KVALITETOM U ADMINISTARCIJI: MENADŽMENT STRATEGIJA ZA UPRAVLJANJE PROMENAMA. CILJ: PRIMENA STRATEGIJE QM RADI POVEĆANJA ZADOVOLJSTVA KORISNIKA I POSTATI ORGANIZACIJE BIZNISOM VOĐENE

• Projekat - PRIMENA QM U USLUGAMA: REALIZUJE

SE OD 1998. DOBIJA SE STRATEGIJA ZA UNAPREĐENJE KVALITETA U SPECIFIČNIM USLUGAMA

• Projekat - KVALITET U GRAĐEVINARSTVU: REALIZUJE SE OD 1999. UNAPREĐENJE KVALITETA U GRAĐEVINSKOM SEKTORU

9 December 2003

20

•Projekat - POLJOPRIVREDNI PROIZVODI SA SPECIFIČNIM KVALITET. QM PROIZVODIMA SA ZAŠTIĆENIH GEOGRAFSKIH PODRUČJA. PROIZVOĐAČI DOBIJAJU INSTRUMENE ZA MARKENTIŠKU OCENU VREDNOSTI NJIHOVIH PROIZVODA A POTROŠAČI ZAŠTITU I GARNCIJU KVALITETA

• Projekat - ISPITIVANJE I SERTIFIKACIJA U FARMACEUTICI: USPOSTAVLJA SE EU FRAMEWORK ZA GMP KAO POLAZNI ELEMENT ZA ISPITIVANJA I SERTIFIKACIJU FARMACEUTSKIH PROIZVODA

• Projekat - BIOLOŠKA STANDARDIZACIJA: STANDARDIZACIJA ANALITIČK. METODA ZA BIOLOŠKA ISPITIVANJA I STANDARDIZACIJA OPERACIJA I OPREME ZA MEDICINSKE PROIZVODA

Projekat - MREŽA OMCL: RAZVOJ MREŽE OVLAŠĆENIH LABORATORIJA ZA NADZOR NAD KVALITETOM MEDICINSKIH ISPITIVANJA (NADZOR NAD KVALITETOM MEDICINSKIH UREĐAJA I PROIZVODA) 9 December 2003

21

4.5.4 KVALITET U OBRAZOVANJU • Projekat- PRIMENA QA U VISOKOM OBRAZOVANJU:

USPOSTAVLJANJE

TRANSPARENTNOG SISTEMA ZA OBEZBEĐENJE I OCENU KVALITETA OBRAZOVANJA PREKO: METODE QA, OCENA NIVOA KVALITETA I PLANOVI UNAPREĐENJA. PROJEKAT SE REALIZUJE OD 1998. ZA ČLANICE EU

• Projekat - NOVI LEONARDO DE VINČI PROGRAM: REALIZUJE

SE OD 1999. A ODNOSI SE NA UNAPREĐENJE KVALITETA OBRAZOVANJA U ZEMLJAMA CENTRALNE I JUGOISTOČNE EVROPE • Projekat - SOCRATES: REALIZOVAN U PERIODU 1997-2002. A PROMOVISAO JE EVROPSKU SARADNJU NA UNAPREĐENJU KVALITETA OBRAZOVANJA IZMEĐU PARTNERA ’’BEZ’’ GRANICA

9 December 2003

22

UGOVORI O MEĐUSOBNIM PRIZNAVANJIMA TO JE PROJEKAT KOJI SE REALIZUJE OD 1992, A DRŽAVE KOJE PARTICIPIRAJU U NJEMU SU: •USA, •KANADA, •AUSTRALIJA, •N. ZELAND, •JAPAN I •ŠVAJCARSKA 9 December 2003

MEĐUSOBNA PRIZNAVANJA

Slika 4. MULTILATERALNI NIVOI PRIZNAVANJA 23

EA (EVROPSKA AKREDITACIJA), PAC (AKRED. DAL. ISTOKA I AUSTRALIJE) IAAC (AMERIČKA AKREDITACIJA), SADCA (JUŽNOAFRIČKA AKREDITACIJA)

Slika 5. Nivoi IAF multilateralnih priznavanja

9 December 2003

24

Slika 6. Regionalni multilateralni ugovori o priznavanju za QMS

9 December 2003

25

ISTRAŽIVANJA U OBLASTI KVALITETA • Projekti U OBLASTI POLJOPRIVREDE: - PET PROGRAMA (AIR, FAIR, …) - 33 PROJEKTA OD 1992. •SPECIFIČNI PROJEKTI UNAPREĐENJA KVALITETA U POLJOPRIVREDI

•Projekti INTEGRISANA PROIZVODNA (ESPRIT): - OSAM PROJEKATA OD 1990. METODOLOGIJE, SOFTWARE, … ZA MENADŽMENT KVALITETOM KONFORMNOSTI TEHNOL. PROCESA • Projekti IZ SOFTWARE TEHNOLOGIJA: - DESET PROJEKATA OD 1994. INFORMACIONO MODELIRANJE ZA QS (QMS), TQM, BE, ZA SME, … • ZAJEDNIČKI PROJEKTI - PET OD 1996. QM KONCEPTI + TQM + … • MEĐUNARODNI PROJEKTI - DVA OD 1996: • Q-CIME IN THE MIDDLE EAST (QM U INDUSTRIJSKOM SEKTORU) • COPERNICUS PROJEKAT ( INTERFACE ZA QC ZA CNC OBR.PROCESE) 9 December 2003

26

5. DEFINISANJE PROJEKTA – NACIONALNI PROGRAM KVALITETA ™ EC I EOQ RAZVILI MODEL DOBRE PRAKSE ZA ZEMLJE CiJI EVROPE ZA REALIZACIJU PROJEKTA – Nacionalni Program Kvaliteta ( Primenjen u CZ, SK, H,… ™ FAZE PROJEKTA ( Pismo o namerama, Prihvatanje PON od strane EU/EOQ Komiteta, Poseta Ekspertske Delegacije i ocena postojećeg stanja NIK-a, Definisanje Akcionog Plana, Zajednički rad ET (EU/EOQ i zemlje kandidata, Završni izveštaj za EU)

9 December 2003

27

6. BAZNI MODEL NACIONALNE INFRASTRUKTURE KVALITETA (SCGIK)

Slika 7. GLOBALNI CILJEVI NIK (SCG - IK)

9 December 2003

28

Slika 8. Principi dobre prakse funkcionisanja NIK

9 December 2003

29

Slika 9. Prvi nivo NIK (SCG - IK)

9 December 2003

30

7. EPILOG • DRŽAVNA ADMINISTARCIJA (EU/SCG) IMA LIDERSKU ULOGU U IZGRADNJI NIK I REALIZACIJI NACIONALNOG PROGRAMA KVALITETA •NIK PREDSTAVLJA VIŠEDIMENZIONALNI PROBLEM • NAŠA ZEMLJA U OVOJ OBLASTI MNOGO ZAOSTAJE • PRILAZ:

• NACIONALNI KOORDINACIONI FORUM ZA REALIZACIJU PROJEKTA:

’’ Nacionalni Program Kvaliteta - SCG ’’ 9 December 2003

31